Για όποιον έχει στοιχειώδη επαφή με τη φύση, λίγη κοινή λογική και υπομονή πάνω από 10–15 δευτερόλεπτα για να παρατηρήσει προσεκτικά τη φωτογραφία και το κείμενο, το πνεύμα αστεϊσμού της δημοσίευσης θα ήταν αμέσως εμφανές. Ήταν, με άλλα λόγια, μια ξεκάθαρη τρολιά – όπως θα λέγαμε στη σύγχρονη αργκό των social media, σε σχέση με μια ιστορία που έπαιξε πολύ στα media τις τελευταίες ημέρες για έναν πεζοπόρο που τον κυνήγησε λύκος στην Πάρνηθα.

Η πρώτη έκπληξη ήρθε με τα νούμερα και, κυρίως, με κάποια από αυτά, που συγκεντρώθηκαν μέσα σε μόλις 24 ώρες από την εμφάνιση της δημοσίευσης στις οθόνες. Τα παραθέτω παρακάτω:

• 1.084.666 Facebook views,
• 705.340 θεατές,
• 3612 αντιδράσεις,
• 136000 κλικ,
• 860 σχόλια,
• 119 κοινοποιήσεις,
• 98,7% όχι ακόλουθοι του Νίκου στο facebook

Ψυχογραφικά και κοινωνιολογικά, όσον αφορά τον άνθρωπο, τα social media και τη σχέση του χρήστη με τους αλγόριθμους – αλλά και την αποξενωμένη, μη βιωματική επαφή του σύγχρονου ανθρώπου με τη φύση, που πλέον μπορεί να "καταπίνει" τα πάντα αμάσητα – το θέμα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον.

Θα προσπαθήσω να το προσεγγίσω μέσα από τέσσερις διαφορετικές οπτικές γωνίες.

1. Η ίδια η εικόνα

Τι δείχνει η φωτογραφία; Μια ομάδα έξι δρομέων/πεζοπόρων βρίσκεται μέσα σε μια σπηλιά, σε βραχώδες τοπίο. Ποζάρουν ανέμελα. Μπροστά τους, σε πολύ κοντινή απόσταση, στέκονται πέντε λύκοι, επίσης ποζάροντας ανέμελα.

Με μια πρώτη, φευγαλέα ματιά - κυρίως μέσα από την οθόνη ενός κινητού - η εικόνα μοιάζει εντυπωσιακή, σχεδόν κινηματογραφική. Αν όμως κάποιος αφιερώσει λίγα δευτερόλεπτα παραπάνω, όχι περισσότερα από 10–15, θα διαπιστώσει αμέσως ότι:

• Οι λύκοι είναι υπερβολικά κοντά και “ποζάρουν” με αφύσικη ηρεμία.
• Η σύνθεση “βρωμάει”από χιλιόμετρα AI, ή κάποιου είδους φωτοσοπιά.
• Η σκηνή είναι θεατρικά τοποθετημένη (άνθρωποι ψηλά, λύκοι κάτω, όλοι σε πόζα).

Για κάποιον με στοιχειώδη εμπειρία στο βουνό, θα έπρεπε να είναι προφανές ότι πρόκειται για fake εικόνα. Για τον μέσο χρήστη των social media, όμως; Είναι απλώς εντυπωσιακή.

Το πραγματικά απίστευτο όμως είναι ότι την πάτησαν και αρκετοί έμπειροι βουνίσιοι. Απίστευτο; Κι όμως, απολύτως αληθινό. Μερικώς ίσως εξηγείται από το ότι ο Νίκος Κωστόπουλος είναι "παλιός" στο χώρο, απόλυτα έγκυρος, σοβαρός και δημοφιλής

Ακόμη πιο εντυπωσιακό - και ανησυχητικό - είναι το εξής: πολλοί δεν αφιέρωσαν τα 10–15 δευτερόλεπτα που θα τους επέτρεπαν, πιστεύω, να καταλάβουν ότι πρόκειται για τρολιά. Αντίθετα, αφιέρωσαν πολλαπλάσιο χρόνο για να γράψουν ολόκληρα “σεντόνια” σχολίων από κάτω, έχοντας καταπιεί το αφήγημα αμάσητο. Σημάδι της εποχής των social media. Και δυστυχώς όχι καλό σημάδι.

2. Γιατί δούλεψε η αφήγηση.

Η εμπειρία που έχουμε αποκτήσει όλα αυτά τα χρόνια μέσα από το Advendure, τη διαρκή επαφή με τα media και τη μελέτη των αλγορίθμων τους - άλλωστε μηχανικοί ήμασταν πριν από το site, να τα λέμε κι αυτά - μας επιτρέπει να δούμε το θέμα λίγο πιο βαθιά.

Το κείμενο που συνόδευε τη φωτογραφία περιείχε πέντε συγκεκριμένα στοιχεία που “ξεκλειδώνουν” το engagement των αλγορίθμων. Για όσους δεν γνωρίζουν, το engagement των αλγορίθμων είναι ο βαθμός αλληλεπίδρασης (likes, σχόλια, κοινοποιήσεις, χρόνος παραμονής κ.λ.π) που μετρά μια πλατφόρμα (π.χ. το facebook) ώστε να αποφασίσει πόσο “ενδιαφέρον” είναι ένα περιεχόμενο και σε πόσους ακόμη χρήστες θα το δείξει. Κάτι που, ειλικρινά, αμφιβάλλω αν γνώριζε ακόμη και ο ίδιος ο Νίκος. Ίσως γι’ αυτό έμεινε έκπληκτος με όσα εκτυλίχθηκαν κάτω από το post και κυρίως με τα απίστευτα νούμερα που κατέγραψε η δημοσίευση.

Πάμε να τα δούμε λοιπόν:

1. Άμεσος και μεγάλος κίνδυνος (λύκοι μας κυνηγούσαν 2.5 χλμ)
2. Κλιμάκωση της δράσης (σκισμένα ρούχα, γρατσουνιές)
3. Δραματική κορύφωση (σπηλιά, πέτρες)
4. Αίσθηση επιβίωσης και περιπέτειας
5. και τέλος .. προειδοποίηση προς τους αναγνώστες (Να προσέχετε στο βουνό)

Κλασσικό story επιβίωσης. Τρολιά μεν, αλλά πολύ σωστά στημένη .. για τον αλγόριθμο!!! Και φυσικά γι’αυτούς που διάβασαν γρήγορα και το πίστεψαν ακόμη πιο γρήγορα!

3. Τι δείχνουν τα νούμερα

Τα νούμερα κι αν είναι ενδιαφέροντα:

• 1.084.666 views
• 705.340 μοναδικοί θεατές
• 98,7% μη ακόλουθοι

Είναι προφανές ότι, κυρίως λόγω της οπτικής γωνίας “2” που ανέλυσα πιο πάνω, ο αλγόριθμος έσπρωξε τη δημοσίευση πολύ πέρα από τον αρχικό “κύκλο φίλων” του Νίκου. Εμφανίστηκε σε χιλιάδες επιπλέον ροές και αυτό συνέβη γιατί υπήρξε άμεση και έντονα τοξική αντίδραση στα σχόλια (κάτι που οι αλγόριθμοι των social media λατρεύουν!!!), με καταιγισμό σχολίων και κοινοποιήσεων μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Παράλληλα, το γεγονός ότι χιλιάδες χρήστες έμπαιναν για να διαβάσουν ή να απαντήσουν στα σχόλια εκτόξευσε τον χρόνο παραμονής στο post, έναν ακόμη δείκτη που οι αλγόριθμοι αξιολογούν ως πολύ “καυτό”.

Δυστυχώς, ο αλγόριθμος των social media δεν αξιολογεί αλήθειες, αξιολογεί την ένταση συναισθημάτων, τον ρυθμό αλληλεπίδρασης και πόσο αρνητική συζήτηση προκαλεί. Πόσο φόβο, οργή, αμφισβήτηση / λεκτικούς διαξιφισμούς και περιέργεια. Στο 3ο έτος στο Πολυτεχνείο στο μάθημα της “Θεωρίας της Πληροφορίας” μαθαίναμε την εξίσωση που δείχνει το πόσο μεγαλύτερο ποσό πληροφορίας περιέχει  η αρνητική είδηση, κάτι που στη σύγχρονη εποχή των social media βρίσκει τρομερή εφαρμογή.

4. Η ψυχολογία πίσω από το viral του post

Το έδαφος ήταν βέβαια πρόσφορο μιας και για 2-3 ημέρες έπαιξε πολύ παντού το θέμα με τον πεζοπόρο και τον λύκο στην Πάρνηθα. Ταίριαζε δηλαδή το γενικότερο mood με το post. Ήρθε και κούμπωσε με ιδανικό τρόπο, άλλωστε ήταν τρολιά σε αυτό ακριβώς το θέμα  ..

Θα γινόταν το ίδιο αν στη θέση των λύκων ήταν σκίουροι; Μάλλον όχι. Ο Λύκος προκαλεί δέος, ακόμη και στην Πάρνηθα. Αρχετυπικός φόβος .. όπως και για την αρκούδα αλλά χλωμό να βρεί κάποιος στα δάση και τα βουνά της Αττικής.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι ότι κάποιοι το πίστεψαν. Είναι αυτό το 98,7% των θεάσεων που είναι εκτός του κύκλου των ακόλουθων του Νίκου. Άτομα που δεν γνωρίζουν τον άνθρωπο, δεν καταλαβαίνουν το χιούμορ του, δεν έχουν ιδέα ποιος είναι, τι ποστάρει ή τι πρεσβεύει (Εμείς που τον γνωρίζουμε, θα θέλαμε να αποφεύγουμε τους αγώνες του… για γνωστούς λόγους, αλλά δεν το κάνουμε, που είναι μια άλλη ιστορία….)

Τι σημαίνει αυτό; Ένα αστείο μπορεί να σταματήσει να θεωρείται αστείο όταν βγει εκτός του κύκλου των ακολούθων και να πάρει πολύ άσχημες διαστάσεις. Και αυτό συμβαίνει όλο και πιο συχνά, γιατί ο κοινός νους γίνεται όλο και πιο δυσεύρετος στη ζούγκλα των social media και η τάση να τα σχολιάζουμε όλα και παντού ολοένα αυξανόμενη.

Θα κλείσω με μια δυσάρεστη διαπίστωση, που πηγάζει από το γεγονός ότι όλοι εμείς – και φυσικά ο Νίκος πιο πριν από εμάς – γνωρίσαμε το outdoor σε εποχές όπου δεν υπήρχαν τα social media. Τότε η εμπειρία προηγείτο της εικόνας. Σήμερα, ολοένα και περισσότερο, συμβαίνει το αντίθετο. Τα social media αποκόπτονται από τη βιωματική γνώση του πεδίου, η προσωπική εμπειρία χάνει έδαφος και η εικόνα υπερισχύει του περιεχομένου. Αντιδρούμε γρήγορα χωρίς να παρατηρούμε. Μπερδεύουμε εύκολα την εικόνα με την εμπειρία. Πρόθυμα κα άμεσα σχολιάζουμε χωρίς να σταθούμε για λίγα δευτερόλεπτα στη σιωπή της σκέψης.Ένα απλό αστείο μπορεί να διαστρεβλωθεί και να εξαπλωθεί ανεξέλεγκτα, όχι γιατί είναι πειστικό, αλλά γιατί είναι έντονο. Στο βουνό, η πραγματικότητα δεν συγχωρεί την επιπολαιότητα, στα social media όμως την επιβραβεύει. Κι έτσι, ανάμεσα στο viral και στο βιωματικό, η αλήθεια γίνεται όλο και πιο δύσκολη να διακριθεί,  όλο και πιο ξένη, ίσως και αρρωστημένη.

Το ευχάριστο είναι ότι όλο και περισσότεροι αθλητές - και μάλιστα σπουδαίοι - επιστρέφουν στην κλασική αρθρογραφία και αφήγηση μέσω προσωπικών blog, αλλά και μέσα από τα Instagram και Facebook, φέρνοντας ξανά την εμπειρία και την προσωπική ματιά στο προσκήνιο.

“The truth is rarely pure and never simple.” – Oscar Wilde

Δημήτρης Τρουπής