Ο δαίμονας του ανταγωνισμού

Αναμφίβολα ο ανταγωνισμός υπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Η αλήθεια είναι πως για αρκετούς ερασιτέχνες δρομείς η σύγκριση αποτελεί ισχυρό κίνητρο (Festinger, 1954). Μια ομαδική προπόνηση ή η παρουσία άλλων ανθρώπων σ’ έναν αγώνα δρόμου μπορεί να εμπνεύσουν και να κάνουν την προσπάθεια ακόμα πιο δυνατή (Standage & Ryan, 2020). Υπάρχει όμως μια λεπτή διαχωριστική γραμμή. Όταν η χαρά της προσωπικής βελτίωσης αντικαθίσταται σιγά-σιγά από την ανάγκη του να είμαστε καλύτεροι από κάποιον άλλο, τότε ο ανταγωνισμός γίνεται βάσανο. Κι ο χαρακτήρας αλλάζει. Τότε, κάθε αγώνας που κανονικά είναι προσωπική υπέρβαση μετατρέπεται σε αδιάκοπη συγκριτική αξιολόγηση. Κι ίσως τότε είναι η στιγμή που η ευχαρίστηση που δημιουργεί το τρέξιμο αρχίζει να φθίνει, γιατί ένα «καλό» αποτέλεσμα πλέον δεν αρκεί. Γιατί μια προσωπική επίδοση χάνει την αξία της, επειδή κάποιος άλλος έκανε μια καλύτερη. (Ryan & Deci, 2017; Howard et al., 2021).

Η σύγκριση

Για ποιο λόγο λοιπόν το τρέξιμο γίνεται διαγωνισμός και αναμέτρηση; Αφού πάντα υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει κάποιος άλλος δρομέας πιο «γρήγορος», όπως επίσης και ένας πιο «αργός». Σύμφωνα με την αθλητική ψυχολογία, υπάρχουν δύο τρόποι που οι ερασιτέχνες δρομείς αντιλαμβάνονται την «επιτυχία» (Standage & Ryan, 2020). Ο πρώτος τρόπος στηρίζεται στην προσπάθεια, στη βελτίωση και στην κατάκτηση ατομικών στόχων και συνδέεται με την παρακίνηση και τη χαρά του αθλητισμού (task orientation). Ο δεύτερος βασίζεται ξεκάθαρα στην υπεροχή έναντι των άλλων και συνήθως οδηγεί σε μεγάλη πίεση και αφόρητη εξάρτηση από το αποτέλεσμα (ego orientation) (Standage & Ryan, 2020). Κάπου εκεί μπορεί να εμφανιστεί αθόρυβα η δρομική αλαζονεία. Άλλωστε είναι τόσο συχνή η αγωνιώδης ερώτηση στον τερματισμό αγώνων: «πόσο (χρόνο) έκανες»; Κι αμέσως μετά ακολουθεί η ανάλυση του πώς, γιατί, πόσο και αρχίζουν οι συγκρίσεις των επιδόσεων. Αλήθεια όμως, έχει νόημα να συγκρίνουμε ανόμοια πράγματα, διαφορετικές δυνατότητες και διαφορετικούς ανθρώπους; Μάλλον όχι. (Pereira et al., 2021)

Ο κίνδυνος

Στο ερασιτεχνικό τρέξιμο παραμονεύει ο εξής κίνδυνος: να ξεχάσει ο δρομέας ότι δεν είναι επαγγελματίας αθλητής, ότι δεν πληρώνεται για την επίδοσή του κι ότι δεν κρίνεται από έναν τερματισμό. Σύμφωνα με την Egan-Wyer (2019), τα τελευταία χρόνια το τρέξιμο είναι μέσο απόκτησης κοινωνικού status για αρκετούς δρομείς. Με άλλα λόγια, έχει γίνει ένας τρόπος προκειμένου οι άνθρωποι να αποδείξουν ή να επιδείξουν στους άλλους την αποδοτικότητα, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους (Egan-Wyer, 2019). Αναντίρρητα η θέληση για προσωπική βελτίωση είναι θεμιτή. Ωστόσο, υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «θέλω να προσπαθήσω περισσότερο», από το «πρέπει να αποδείξω ότι είμαι ο καλύτερος» (Ryan & Deci, 2017; Howard et al., 2021). Ο πιο δύσκολος αντίπαλος στο τρέξιμο δεν βρίσκεται δίπλα μας, στη γραμμή της εκκίνησης. Και σίγουρα δεν αφορά στην αγωνία να μετράμε την αξία μας μέσω των άλλων (Standage & Ryan, 2020). Ο «αντίπαλος» είναι μονάχα ο εαυτός μας.

Η αναπόφευκτη πραγματικότητα

Με το πέρασμα των χρόνων, η απόδοση στο τρέξιμο δεν μπορεί να είναι σταθερά η ίδια είτε από κόπωση, είτε από τραυματισμούς ή για άλλους λόγους. Επιπλέον, η φυσική κατάσταση νομοτελειακά μεταβάλλεται με την πάροδο των ετών. Έτσι το χρονόμετρο κυλάει πιο αργά. Η κούραση έρχεται πιο εύκολα. Οι αντοχές κάμπτονται. Συχνά τότε αρκετοί ερασιτέχνες δρομείς σταματούν να τρέχουν σε κοινή θέα, μαζί με άλλους ή παύουν να λαμβάνουν μέρος σε αγώνες. Όχι γιατί δεν μπορούν πια να τρέξουν, αλλά από φόβο μήπως κριθούν ότι δεν είναι πια «γρήγοροι», «καλοί» ή «σημαντικοί» στο τρέξιμο. (Festinger, 1954)

Η αλήθεια

Ο αληθινά ώριμος δρομέας μπορεί να χαρεί κάθε ηλικιακή περίοδο και κάθε του στιγμή στο τρέξιμο, είτε καλή, είτε άτυχη. Θα αγαπήσει τους τραυματισμούς του. Θα αγκαλιάσει τα θέματα της υγείας του. Θα κλάψει, θα γελάσει, θα ραγίσει, θα πονέσει, θα λυγίσει τρέχοντας. Σίγουρα δεν θα υποτιμήσει την προσπάθεια του άλλου. Δεν θα απαξιώσει. Θα ενθαρρύνει τον αρχάριο, θα θαυμάσει τον πιο «γρήγορο» και θα χειροκροτήσει τον πιο «αργό» συναθλητή του. Θα σεβαστεί τους πάντες. Γιατί γνωρίζει καλά πως το τρέξιμο είναι δώρο ζωής, όχι Formula 1.

Η υπενθύμιση

Η μεγαλύτερη χαρά του ερασιτέχνη δρομέα δεν μετριέται σε λεπτά και δευτερόλεπτα, αλλά στις δυσκολίες που ξεπέρασε τρέχοντας. Άλλωστε το ζητούμενο στο τρέξιμο δεν είναι πού και πότε θα φτάσουμε, αλλά ποιοι θα είμαστε όταν φτάσουμε. Το ρολόι μπορεί να χρειάζεται για να μετρήσει το χρόνο και την απόσταση που διανύουμε στο δρόμο ή στο βουνό. Μπορεί όμως να μετρήσει την ψυχή, το χαρακτήρα και την απόσταση που έχουμε διανύσει ως άνθρωποι;

Μαρία Ξενοδόχου

Ερασιτέχνης δρομέας, MSc in Environmental, Disaster and Crises Management Strategies NKUA, MSc in Health and Environmental Factors AUTH.

Βιβλιογραφία

Egan-Wyer, C. (2019, 11 27). The Conversation, Academic rigour, journalistic flair. Retrieved from https://doi.org/10.64628/AB.unayarvn9: https://theconversation.com/running-not-so-much-a-liberating-hobby-as-a-cult-127765

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. 

Howard, J. L., Bureau, J. S., Guay, F., Chong, J. Y., & Ryan, R. M. (2021). Student motivation and associated outcomes: A meta-analysis from self-determination theory. Perspectives on Psychological Science, 16(6), 1300–1323.